Neden çılgınca tüketiyoruz?Kıbrıs Haber | Kıbrıs CNN Haber | Kıbrıs Haberleri

9 Aralık 2022 - 06:25

Neden çılgınca tüketiyoruz?

Tüketim çılgınlığı, muhtaçlıktan fazlasını süreklilik kazanmış halde tüketmek. 90’lı yılların başlarında Susam sokağındaki “Kurabiye Canavarı …

Son Güncelleme :

16 Ekim 2021 - 13:00

Neden çılgınca tüketiyoruz?

Tüketim çılgınlığı, muhtaçlıktan fazlasını süreklilik kazanmış halde tüketmek. 90’lı yılların başlarında Susam sokağındaki “Kurabiye Canavarı” misali… Giysi, beslenme, teknoloji, hoşluk, bilgi, zaman… her şeyi süratle tüketiyoruz… Daima isteyen, doyamayan biz ve çocuklarımız… Kara delik gibi… Ne atarsan yutan ve kaybolup giden… Güya hiç olmamış üzere, birden kaybolan…

Birazdan anlatacağım birtakım nedenlerle alma dürtümüz tetikleniyor ve rahatlamak için daha fazla alma, daha güzelini edinme tuzağına düşüp maddi zahmetler yaşıyoruz. Bu sorundan kurtulmak için tekrar daha fazla alma ve daha güzelini edinmenin peşine düşüyoruz. Bir kısır döngünün içinde buluyoruz kendimizi. Sonuç: Anlık memnunluk peşinde koşarken, bir türlü karşılanamayan gereksinimler içinde kıvrandığımız tüketim çılgınlığı…

Tüketmenin önüne geçemeyiz, bu bir gereksinimdir. Hepimiz tüketiciyiz. Lakin neyi, ne kadar tüketmeye gereksinim vardır sorusu değerli. Gerçek gereksinimlere dair bir tüketim mi yoksa reklamın, modanın, küresel kapitalist nizamın dayattığı tüketim alışkanlıklarını mı benimseyeceğiz? Değerli olan bu sorunun yanıtına ulaşmak.

Nedenleri neler?

Şahsî, toplumsal, çevresel nedenleri var. Aslında şahsa nazaran nedenler farklılaşmakla birlikte, ben genel olarak bakıp karşılık vermeye çalışacağım. Şahsî nedenler; doğuştan getirdiğimiz mizaç özellikleri, çocukluk çağı yaşantıları ve öğrenmeleri, ebeveynlerin tüketim alışkanlıkları, gereksinimlerin fazlaca karşılanması ya da karşılanmaması sonucunda mahrumluk, duygusal açlık, şimdiki vakitte da gereksinimlerin giderilip giderilmemesi üzere nedenler.

Öncelikle insanoğlunun küçük yaşlarına bakalım: 2-3 yaş devri, “benim” devridir. Gördüğü her şeye “benim” der. Her şeye “hayır” der. 7 yaşa kadar ben merkezci dönemdedir. Empati kuramaz, bir başkasını düşünemez, önemseyemez, yalnızca kendi istek ve muhtaçlıkları vardır. Bir şey ister, alınır, çabucak akabinde oburunu ister. Benim çocuğum çok doyumsuz, ya da maymun iştahlı diye anlatır ebeveynler. Bu devirde fizyolojik, toplumsal, duygusal gereksinimlerinin fazla fazla karşılanması ya da ihmal edilerek/baskı uygulanarak karşılanmaması ileriki yaşlarda bu periyodun telafisi için bencilce daima şeye sahip olmak ister. Ya da tam aksisi gereksinimlerinden vazgeçer. Bizim bahsimiz, her şeye sahip olmak isteyen kesim elbette. Her yaş periyodunun belirli başlı gereksinimleri var. Bunlar giderilmediğinde bir sonraki periyoda karşılanması gereken gereksinimler olarak aktarılırlar. Sonra ergenlik periyodu.. Çok değerli bir devirdir. Kişiselleşme, kendi başına karar verebilme, meselelerinin üstesinden gelme, özerklik, sorun çözebilme, toplumsallaşma vb.. bir sürü muhtaçlığını gidermek zorundadır. Ben tüketime düşkün, aç ya da bağımlı yetişkinlerin bu periyotlarının sağlıklı bir biçimde geçirilmediğini düşünüyorum. Yani en kıymetli neden neymiş? Çocukluk ve ergenlik periyodu gereksinimlerinin sağlıklı bir halde karşılanmaması.

Pekala şu anki gereksinimlerimiz neler?

Fizyolojik muhtaçlıklar (Yeme, içme, cinsellik, sıhhat vb), iş, aile, toplumsal ömür, sevme-sevilme ve ilişkin olma gereksinimi, saygınlık ihtiyacı… bu gereksinimlerin gereğince giderilmemesi şahısta yoksunluğa neden oluyor. Hele ki çocukluk ve ergenlik devri gereksinimleri karşılanmamışsa, durum daha da vahim bir hal alıyor. Bu yoksunluğun giderilmesi, bazen uygun olmayan yollarla gerçekleştirilebiliyor. Bağımlılık bu yollardan biri. Tüketimin gerçekte gereksinim duyulandan fazla gerçekleştirilmesi, yalnızca tüketmek için bunun yapılması ve bunun süreklilik kazanması da tüketim bağımlılığı. Bu da bir bozukluk seviyesine ulaşabilmekte. Maddi zorluklara neden oluyor ve iş/aile/sosyal hayatta problemlere yol açıyorsa artık bir bozukluktan kelam edebiliriz.

Başka taraftan bir ekip politik ve sosyo-ekonomik nedenler var. 1980’ler sonrasında üretim yerine tüketim toplumuna geçiş yaşandı. Teknolojinin süratle gelişmesi, pazarlamanın ve reklamcılığın inanılmaz boyutlarda profesyonelleşmesi, tam da biraz evvel bahsettiğimiz nedenlerle dezavantajlı olan şahıslar bundan daha fazla etkilendi. İnsanların yaradılışı gereği alma, sahip olma gereksinimi bir nevi kullanıldı ve kullanılmaya devam ediyor. Eserlerin çeşitliliğinin inanılmaz artışı. Bir kazak aldığında daha hoş ve alımlı olanlarının gözümüze sokulması… O daha hoş ve alımlı olana da sahip olma dürtüsü.. Bağlantı bölümü ve teknoloji ilerledikçe, satışların artması amaçları doğrultusunda, topluma daima tüketim duygusu aşılanmaya çalışılmaktadır.

Başka toplumsal ve çevresel etkenler:

Bir başkasının sahip olduklarını görüp özenmek, üzerindeki kıyafet, aldığı otomobil, yaşadığı ev… Kendi maddi imkanlarını değerlendirmeden gerçek mutluluğun bunlara sahip olmak olduğunu sanmak ve sahip olmaya çalışmak,

Girdiği toplumsal ortamların gerektirdiği, özendirdiği halde giysi, gezme, yeme, içme alışkanlıklarına sahip olmaya çalışmak, yoksa kendini yetersiz ve kıymetsiz hissetmek,

Hoşluğa, dış görünüşe verilen artan ehemmiyetin sonucunda bir türlü kendisiyle barışamayıp daima değişiklikler yapmaya çalışmak,

Çocukların ya da gençlerin bir kümeye ilişkin olma eforları, takip ettikleri fenomenler, sanatkarların hayatlarına özenmeleri,

Tv ya da toplumsal medyada güya herkes o denli yaşıyormuş üzere abartılı-gösterişli hayatlar,

Pazarlama ve teknolojik nedenler:

Firmaların eserlerini daha güzel pazarlayabilmek için daima yenilikler yapmaları,

Şahısların gereksinimlerini ve isteklerini çok uygun takip edip eserlerde de bu biçimde değişiklikler yapmaları,

Reklamlarda tüketiciyi çekecek, eseri muhtaçlık değilse bile istenecek hale getiren taktikler uygulamaları, kısıtlı indirim günleri, sepete ekleyince 10 dk içinde sepetten düşme riski, satın alma yarışı

Alışverişin akabinde gelen indirim bildirileri, toplumsal medyanın reklam için çok güzel kullanılması

Genel muhtaçlığa nazaran süratlice eser ortaya çıkarılarak hizmete sunulması (maske örneğin)

Ruhsal prosedürler ile uygulanan subnimal iletiler,

İnternet alışverişinin sağladığı sürat ve konfor,

Alışverişte nakit para kullanımı gerektirmeyen kredi kartlarının kullanımı,

Bankaların kolaylıkla kredi imkanı sunması,

Kargo ile ayağına kadar hizmetin zahmetsizce gelmesi

Boş vakitlerde gezme gayeli tercih edilen alışveriş merkezlerinin sayısının süratle artması,

Tüketim Çılgınlığından Uzaklaşmaya Dair Teklifler

Her bahiste, alanda olduğu üzere alışveriş yapma ile ilgili de hudutlara muhtaçlık vardır. Hem kendimize, hem çocuklarımıza.. Bunun için de öncelikle, ne yaptığımızın, bunun neye yol açtığının farkında olup, bu durumu değiştirmeye niyet etmek gerekiyor. Bu denetimsizce alışverişin avantajları ne? Dezavantajları ne? Gelecekteki avantaj ve dezavantajları ne? Yani kısa ve uzun vadedeki değerlendirmeyi şuurlu bir halde ailecek yapmak gerekiyor. Sınırlama koymaya karar verince de yapılabilecekler şunlar olabilir:

Aile içinde bütçe planları yapmak, konut iktisadı kavramını çocuklara da aşılamak son derece değerlidir.

Gereksinim listeleri belirlemek ve çocukları da dahil ederek öncelikli gereksinimleri, alışveriş vakitlerini planlamak,

Aylık ödemeleri zarflara ayırmak, elde kalanı kullanmak,

Telefonda eliniz sıklıkla alışverişle ilgili aplikasyonlara gidiyorsa, tahminen bir evraka koymak, tahminen bir müddetliğine silmek..

Çocuklara denetimli ve muhakkak düzeyde harçlıklar vermek, çocuklara kredi kartı vermemek, yetişkinlerin de kredi kartı limitlerinin sonlu olması

Reklam izlemekten kaçınmak, bilhassa çocuklarımızı uzak tutmak

Alışverişe hedef için yönelmek, gereksinim doğrultusundan alışveriş yapmak, alışveriş merkezlerinde uzun vakit geçirmemek, alışverişi toplumsal planların en sonunda planlayıp, kısa vakit ayırmak, muhtaçlık dışı tüketim davranışlarını azaltmak,

Toplumsal hayatta ailece, alışveriş merkezi seyahatleri yerine tabiatta vakit geçirmeyi tercih etmek, sosyal-kültürel aktiviteler yapmak,

Çocuk ve gençlerin internet kullanımı takip altına almak,

Şöyle bir durup nereye koşuyorum, neyin peşindeyim, ne yapıyorum demek gerekiyor.. Nitekim yaşamak istediğim ömür bu mu? Daima edinip, sahip olup bir türlü tatmin olamayarak ölmek için mi bu dünyada konaklıyorum? Bir türlü neden gerçek memnunluk, huzur, tatmin sağlayamıyorum? Bu soruların yanıtını aramak gerekiyor.

Elini göğsüne koyup, bir nefes alıp, “nasılım? Gerçekte neye gereksinimim var?” Demek ve yavaşlamak değerli olacaktır… Yani memnunluğu dış kaynaklarda değil, iç kaynaklarda aramak.. Bunun keşfine çıkmak bizi gerçek tatmine ulaştırabilir… Yaşıyor olmamızın da bir manası olur böylelikle.

 

Kıbrıs Haber

YORUM YAP

Bu yazı yorumlara kapatılmıştır.